John F. Marks u s-Siġra Dejjem Tikber

18359199_1557609510918461_1482556810722196029_o
Ritratt meħud minn James Moffett
18320851_1557609314251814_3362200336655763377_o
Ritratt meħud minn James Moffett

 

John F. Marks twieled l-Isla fis-26 ta’ Ġunju 1894, u miet ta’ sittin sena f’Tas-Sliema fl-14 ta’ Settembru 1954. Kien wieħed mill-intellettwali ewlenin tal-Partit tal-Ħaddiema fil-bidu tiegħu fis-snin 20 u ta sehem kbir biex jiġi ċċelebrat Jum il-Ħaddiem fl-1 ta’ Mejju f’Malta wkoll. Bin Daniel, Lhudi imwieled Varsavja, il-Polonja, u Kunċetta, imwielda Chetcuti, John F. Marks studja l-Liċeo, il-Kulleġġ tat-Tarzna u wara daħal jaħdem ta’ disinjatur fl-inġinerija fit-Tarzna. Marks kiteb ħafna f’ġurnali Laburisti jew xellugin bħal Il-Kotra. Huwa l-awtur tal-parodija Il-Lingua Nostra (1932) u tar-rakkont Tejbilhom Ħajjithom (1937).

18403787_1557609327585146_8517144479472652964_o
Ritratt meħud minn James Moffett
18423985_1537660549599848_1779367517458485844_n
Adrian Grima qed jara l-arkivji ta’ John F. Marks u jħejji għall-intervent tiegħu.
17992188_1537660546266515_2616051122052358784_n
Bernard Micallef qed jifli l-kollezzjoni ta’ John F. Marks

Għana

F’wieħed mill-pitazzi ta’ din il-kollezzjoni ta’ karti u manuskritti, John F. Marks ġabar l-“Għana” tiegħu li kien ippubblika f’Il-Kotra, Dr Xekkek, Il-Ħmara, Il-Felu, u Il-Pronostku Malti, ħafna drabi bi psewdonimu. Fortunatament jidher li żamm kopja ta’ dak kollu li ppubblika, sikwit b’nota miktuba bl-idejn maġenb ix-xogħol, u b’dan il-mod nistgħu nifhmu liema huma x-xogħlijiet tiegħu għax il-ġurnali ta’ żmienu kienu miżgħuda b’xibka sħiħa ta’ psewdonimi. L-iktar ħaġa li tikkomplika l-affarijiet hija l-fatt li l-awturi kien ikollhom għadd ta’ psewdonimi u l-istili tal-kitba tagħhom mhux faċli tifridhom minn ta’ xulxin.

Fil-pitazz bl-isem ta’ “Għana” għandu nota li tgħid li “L-ewwel poeżija li ktibt u dehret pubblikata“ hija “Libsa Ġdida” li dehret fil-ġurnal satiriku Dr Xecchec fil-25 ta’ Ottubru 1930, iffirmata “N. P.” Din hija taqbila komika li permezz ta’ ħafna diskors dirett tirrakkonta l-entużjażmu ta’ tfajla li tilqa’ lill-ħajjata fid-dar tagħha biex iġġarrab il-libsa l-ġdida li ħetitilha, iżda xi ħadd iħoll il-katina tal-Bob, il-kelb tal-familja, li jitla’ magħha u jċarrtilha l-opra l-ġdida. Dan huwa kumment satiriku tipiku tal-perjodu ta’ kittieba rġiel li jikkritikaw dik li jqisuha bħala l-frugħa tat-tfajliet ta’ żmienhom. Il-gazzetti kienu mimlijin b’dan it-tip ta’ kummenti maskilisti dwar in-nisa, u speċjalment dwar it-tfajliet, u waħda mit-temi popolari kienet il-make up u l-qosor tal-ilbies, li ġieli kien ikun ftit ’il fuq mill-għaksa.

Taqbiliet oħra huma “Ħabbejtha (Lis-Sultana ta’ Ħsiebi),” poeżija ta’ mħabba ffirmata minn “G.” li dehret f’Il-Kotra tat-8.1.31; “Lill-Partit tal-Ħaddiema,” iffirmata minn “Marjon,” li dehret f’Il-Kotra fil-15.1.31; “Lill-Ilsien Malti,” “Xi Ġralu s-Sur Sidor,” “Bajd” (Easter Number 1933) (“Written for the Dockyard, “Subordinate officers Federation Club to be posted on the Buffet Front Xmas 1932”), “Ħares Quddiem,” u l-poeżija komika “L-Ilma tan-Nixxiegħa.”

 

Is-Siġra ta’ Mejju

Il-poeżija allegorika “Is-Siġra ta’ Mejju,” iffirmata minn “L,” dehret f’Il-Kotra fil-5 ta’ Mejju 1932. F’dan ix-xogħol politiku l-awtur ifaħħar lill-politiċi Laburisti ta’ dak iż-żmien, ewlieni fosthom Pawlu Boffa, li jiddeskrivih bħala “L-isbaħ warda.” Fil-pitazz hemm l-awtur niżżel nota bid-data tat-23 ta’ Frar 1933, li tirreferi għall-fatt li kiteb ismu fil-poeżija, “Marks Ġanninu,” fost l-ismijiet ta’ bosta oħrajn. “Ismi ma nħobbx insemmih. F’dana l-każ semmejtu mħabba fir-rima.” Marks qed jirreferi għall-fatt li f’din it-taqbila b’rima alternata qed jinqeda b’ismu “Ġanninu” biex jaqbel ma’ “Ġinu” (għal Gino Muscat Azzopardi) li jissemma fl-aħħar tal-ewwel vers tal-istrofa. Il-poeżija turi li għalkemm mhux dejjem jagħmel l-aħjar għażliet, Marks kien pjuttost attent għar-rima. Kultant it-tqabbil huwa ftit sfurzat, bħal meta fil-bidu tat-tieni parti, biex iqabbel ma’ “Partit tal-Ħaddiema” jikteb dwar “ward taħt forma ta’ ħakkiema.”

L-ewwel parti ta’ din il-poeżija tirrakkonta storja dwar siġra li tikber għax sabet “art tajba u fertili” u kapaċi tirreżisti, għax soda, il-qerq li bħal “gelgul niżel / u lilha jrid ixejjen.” Permezz ta’ personifikazzjoni, iz-zokk bil-friegħi kollha mdawra miegħu jitqabbel ma’ missier b’uliedu madwaru.” Fl-aħħar ta’ din l-ewwel parti, Marks jitkellem dwar kif is-siġra tant tikber u “tarmi l-fjuri” li “ġġib taħt delliha / kemm fqar u kemm sinjuri.”

Il-personifikazzjoni tas-siġra bħala familja fl-ewwel nofs tal-ewwel parti u l-kumment dwar kif tkennen lill-fqar u lis-sinjuri fit-tmiem iħejju għat-tieni parti tal-poeżija “Is-Siġra ta’ Mejju,” ix-xahar tal-ħaddiema minħabba Jum il-Ħaddiem, li fiha jitkellem dwar il-Partit tal-Ħaddiema Malti li bil-ħila ta’ Marks kien beda jiċċelebra f’Malta fl-aħħar tas-snin għoxrin, ftit qabel il-pubblikazzjoni ta’ din il-poeżija f’Il-Kotra, l-organu tal-Partit f’Mejju tal-1932. Fil-ktieb tiegħu Bandiera Ħamra. L-Ewwel ta’ Mejju f’Malta, l-awtur Joe Borg jgħid li John Marks kien strumentali biex Malta ċċelebrat l-Ewwel ta’ Mejju għall-ewwel darba fl-1926 fl-Isla.

18449296_1557609647585114_4898026745367207051_o
Il-Maġġur Robert Henry Marks. Ritratt ta’ James Moffett

It-tieni parti tal-poeżija hija tifħira lill-Partit tal-Ħaddiema. Marks kien president tal-Każin Laburista tal-Isla u mill-1925 ’il quddiem kien fl-Eżekuttiv nazzjonali u għamel żmien Viċi-President tal-Partit. Il-poeżija tikkonferma dak li jgħid iben l-awtur il-Maġġur Robert Henry Marks,[1] li Marks kien jammira ħafna lit-tabib Pawlu Boffa, il-mexxej tal-Partit, għax kien jarah bħala “l-mexxej ta’ bla biża’ u bla heda, / li kien warda tassew jimla qoffa. / Għax mal-għerf dan imżejjen bir-rieda” (rima, “bla heda” u “rieda,” li hawn ukoll mhix perfetta). Imma mbagħad jagħti lista ta’ ismijiet ta’ membri, aktarx diriġenti tal-Partit, li kien iqishom bħala ward ukoll: Ġużè Orlando, Ġinu Muscat Azzopardi, Ġanni Bencini, Zammit, Carlo Satariano, Kalanġ Borg, Mosè Gatt, (Ġanninu Marks), Naudi, (nassumi li Ġużè) Ellul, u Sammut il-Kaptan. L-inklużjoni ta’ dawn l-ismijiet u l-familjarità li biha jirreferi għalihom tindika li kien hemm ċerta kolleġjalità jew anki fratellanza bejn dawn l-attivisti politiċi. Il-poeżija donnha qed tiċċelebra mhux biss lilhom imma anki l-ħbiberija, l-għaqda u l-entużjażmu ta’ bejniethom.

18342578_1538270659538837_6933665620985113497_n

Il-poeżija jew aħjar taqbila tintemm bi strofa ta’ tifħir lil Vincenzu (Ċensu) Bugeja, figura ikonika fil-Partit tal-Ħaddiema ta’ dak iż-żmien li minkejja li kien l-editur ta’ gazzetta Amerikana f’Pariġi, kien attiv ferm fil-politika Maltija u kien president onorarju tal-Partit tal-Ħaddiema.

Bħal ġennien jitpaxxa,[2] b’siġra ħajja

jiena nilmaħ b’għajnejh fissi lejja

jaħseb f’Artu bla qatt ma jitlajja

il-qalbieni Vinċenzu Bugeja.

Marks jerġa’ jinqeda bix-xbieha ewlenija li bena fuqha t-taqbila kollha, dik tas-siġra, għax filwaqt li turi kif il-Partit tal-Ħaddiema għandu z-zokk li miegħu huma mqabbdin għadd kbir ta’ friegħi, is-siġra ssaħħar u tqanqal ammirazzjoni u rispett.

Adrian Grima

 

17991285_1538271049538798_1280584215164460236_o

 

18404160_1538270819538821_6067239114027611863_o

 

________________________________________________

[1] Intervent ta’ Robbie Marks waqt il-preżentazzjoni tal-arkivju ta’ missieru John F. Marks fil-Biblijoteka tal-Università fil-11 ta’ Mejju 2017.

[2] Jew il-varjanti bil-lapes, “jitgħaxxik.”


 

18423173_1557613537584725_6459509682096122242_o
Ritratt meħud minn James Moffett
18422917_1557609464251799_6232706552207406763_o
Ritratt meħud minn James Moffett

 

18359053_1557614330917979_7442504738610977375_o
Ritratt meħud minn James Moffett

John F. Marks’s family donates his papers to University of Malta Library

The family of John F. Marks officially presented his papers to the Archives & Special Collections Department of the University of Malta Library. The collection of papers dates to the first half of the 20th century and is of a socio-political and literary nature. Included among the papers are draft manuscripts of unpublished works.
John F. Marks (1894-1954), popularly known as ‘Is-Sur Johnny’, was a trade unionist, author and assiduous contributor to local newspapers, most particularly those with Labourite working class leanings. Marks was responsible for organising the first Labour Day in Malta and was an active promoter of the Maltese language.
The collection of papers was presented to the Pro-Rector Prof. Godfrey Baldacchino, in the presence of the Director of Library Services Mr Kevin J. Ellul, members of academic staff and Library management and staff. The papers were generously donated by John F. Marks’s son, Major Robert Henry Marks, together with his grandchildren Ms Johanna Marks and Prof. Arnold Cassola.
Library Director Mr Kevin J. Ellul thanked the donors for choosing to present the material to the University Library where it will shortly be made available to bona fide researchers. The Pro-Rector thanked the donors for their generosity towards the University. A short talk was given by Major Robert Henry Marks followed by a short address by Department of Maltese academics Dr Adrian Grima and Prof. Arnold Cassola.
18402201_1557609890918423_7219114476008793313_o
Ritratt meħud minn James Moffett

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s